مدفوع خیس:
اسهال از جمله مواردی است که تحت تاثیر عدم توازن موادمغذی جیره و یا ابتلا گله به عوامل عفونی دیده می شود . به عنوان مثال افزایش بیش از حد مجاز مواد معدنی مانند پتاسیم و سدیم و منیزیم و سولفور یا کلرور همواره باعث افزایش میزان مصرف آب در سالن و نتیجتاً باعث افزایش دفع فضولات به صورت آبکی می گردد. بهر حال در صورتی که پرورش دهنده با خیسی بستر مواجه شود، در اولین فرصت باید محتوای سدیم و پتاسیم(نمک) جیره را اندازه گیری نمایید. نباید فراموش کرد که ممکن است با وجود اینکه در بالانس جیره، درصد نمک در حد مجاز باشد، ولی مخلوط کردن جیره به درستی صورت نگیرد. مضاعفاُ اینکه آب مورد مصرف طیور نیز همواره از لحاظ غلظت یونها مهمی همانند میزان سدیم و منیزیم مورد آزمون قرار گیرد.
جیره های غذائی که حاوی چربی نامطلوب یا چربی فاسد باشد، همیشه منجر به دفع مدفوع به صورت آبکی می شود. همچنین استفاده از ترکیبات غذایی مانند گندم و جو و چاودار و کاساوا معمولا موارد مشابهی از خیسی بستر را متعاقب خواهد شد. بهر حال یکی از راهکارهای موجود برای کنترل خیسی بستر، استفاده و افزودن آنزیمهای تجاری در جیره هایی است که برپایه گندم یا جو و چاودار فرموله می شوند

مواد غذایی کپک زده:
در صورتی که از اقلام غذایی کپک زده در تغذیه جوجه های گوشتی استفاده شود، حضور مایکوتوسینها در چنین جیره ای، مطمئناً منجر به خیسی بستر خواهد گردید.
مایکو توکسینها از جمله عواملی هستند که باعث اختلال در عمل سیستم گوارشی می گردند و قادرند که صدمات جبران ناپذیری را به سیستم کلیوی جوجه های مبتلا وارد نمایند. مایکوتوکسینهای ochratoxin,oosporin,citrinin ازمعروفترین مایکو توکسینهایی هستند که در بروز عفونتهای کلیوی و اختلال در سیستم کلیوی دخیل می باشند. بروز چنین اختلالاتی باعث افزایش بیش از حد مصرف آب شده و نتیجتاً عواقب بعدی مانند خیسی بستر را به دنبال خواهد داشت.
لذا برای پیشگیری از بروز چنین مواردی، استفاده از اقلام خوراکی تازه در فرمولاسیون جیره های طیور و همچنین مدیریت نگهداری آنها در سالن توصیه می گردد. تجهیزات و لوازمی که با نگهداری و توزین و آسیاب مواد خوراکی در ارتباط هستند، باید به طور مستمر مورد بازبینی و ضدعفونی قرار گیرد. مواد غذائی کپک زده که گاها در تجهیزات اینچنینی مدتها باقی می ماند به آسانی قادر به آلوده کردن مواد غذایی است که در تماس با این تجهیزات هستند بنابراین هر نوع ماده خوراکی کپک زده باید از تماس با چنین لوازم و تجهیزاتی خارج گردد.

بیماریها:
شیوع بعضی از بیماریها، حاوی علائمی همانند خیسی بستر و مدفوع آبکی می گردد.
بطور کلی پاتوژنهای ایجاد کننده چنین بیماریهایی با دو مکانیسم فعالیت می کنند:
۱- این پاتوژنها ممکن است به طور مستقیم باعث اختلال در عملکرد سیستم گوارشی شوند که این حالت علائمی همانند بروز اسهال در گله را به همراه خواهد داشت.
۲- دسته دیگری از پاتوژنها به طور غیر مستقیم باعث کاهش مصرف خوراک و افزایش مصرف آب شوند و نتیجتاً مدفوع آبکی می شود.
پاتوژنهائی مانند کوکسیدی ها از طریق مکانیسم اول مستقیما باعث آسیب سیستم گوارشی می گردند .برای کنترل بیماری کوکسیدیوز معمولا از راهکار افزودن ترکیبات ضد کوکسیدیوز در جیره استفاده می شونند.
در صورت عدم موفقیت کنترل آلودگیهای ناشی از کوکسیدیوز در کالبد شکافی آثاری همچون نکروز روده ها دیده می شود و در سالن نیز خیسی بستر غیر قابل اجتناب می باشد از جمله عوامل عفونی باکتریایی دیگر اشریشیاکلی spirochaeter وcamphulobacter jejuni هستند که از عوامل ایجاد کننده مدفوع آبکی هستند. بعلاوه چندین رده از ویروسها مانند رتروویروسها و آدنوویروسها با مکانیزمهای پیچیدهای باعث ایجاد اسهال می شوند. ویروسها عمدتاً مرتبط با عدم جذب مواد مغذی دارند.

کنترل شرایط مدیریتی و کارکرد تجهیزات سالن:
خیسی بستر تا حدودی با وضعیت محیطی سالن پرورش (دما و رطوبت) در ارتباط می باشد و این دو فاکتور نقش عمده ای در مصرف آب و کیفیت بستر سالن دارد به عنوان مثال اگر دمای سالن در حد بالائی باشد بی تردید باعث افزایش مصرف آب و نتیجتاًُ خیسی بستر می گردد. نبود یک سیستم مناسب آبخوری که آب مناسبی را برای جوجه ها فراهم آورد همواره در ایجاد این معضل دخالت دارد.
فشار داخل لوله های آبخوری باید توسط صفحات نمایشگر به طور مرتب کنترل شود. سقفهای سالن پرورش باید عایقبندی شوند و سیستم تهویه باید قادر باشد تا مقدار کافی از هوا در داخل سالن جریان یابد.

جنس مواد تشکیل دهنده بستر:
چندین نکته فابل توجه در رابطه با جنس مواد متشکله بستر طیور وجود دارد که از لحاظ مدیریتی نباید فراموش شود
از جمله اینکه همه مواد متشکله بستر که در تماس مستقیم با جوجه ها در سالن می باشد باید غیر سمی و ترجیجاً جاذب رطوبت باشد و باعث آزاد شدن رطوبت از بستر به اتمسفر گردد. چنین موادی باید به سهولت قابل تهیه و خریداری شوند و قیمت آنها نیز نباید بیش از حد گران باشند.
خاک اره درجه یک از جمله موادی است که در بسترهای سالنهای پرورش به وفور مشاهده می شود. باید دقت کرد که از سایر مواد همچون پوسته برنج و از ضایعات شهرداری مانند تکه پارچه و تکه های مقوا نمی توان به عنوان مواد مناسب برای بستر اولیه استفاده کرد.
بهر حال جنس ماده مورد استفاده در بستر اولیه سالن می تواند یکی از جنبه های مدیریتی در جهت پیشگیری خیسی آتی بستر باشد.

نتیجه گیری:
نگهداری دما و رطوبت سالن پرورش در سطوح ثابت توصیه شده در هر روز هز اهمیت خاصی در سالن پرورش برخوردار است. از جنبه های مدیریتی موجود در رابطه از پیشگیری خیسی بستر می تواند به مدیریت فرمولاسیون جیره غذایی، کنترل وضعیت بهداشتی گله و اعمال تهویه مناسب در سالن و نهایتا کاربرد ترکیبات مناسب در ایجاد بستر اولیه اشاره نمود

به گزارش وبسایت علمی – خبری ایران وت ، محققان هلندی با مطالعه روی تغذیه جوجه های گوشتی به نتایج ذیل دست یافتند.

شاید متخصصان تغذیه طیور، در جیره نویسی برای جوجه های گوشتی ، نیازمند بازنگری مجددی در رابطه با نحوه و چگونگی ارزیابی منابع اصلی تامین کننده انرژی جیره های غذایی باشند. هر چند متخصصان تغذیه طیور برای دستیابی به منافع اقتصادی مورد انتظار ، استفاده از مواد مغذی با قابلیت هضم سریع را همواره توصیه می نمایند واین مطلب به صورت یک عقیده متدوال برای بسیاری از مرغداران پذیرفته شده است .اما آزمایشات انجام شده در هلند پیشنهاد کرده است که احتمالا بین سرعت تجزیه پذیری پایین نشاسته در دستگاه گوارش و بهبود عملکرد جوجه های گوشتی ارتباط نزدیکی وجود دارد.
برای اولین بار نتایج بدست آمده در این آ زمایشات در سال ۲۰۰۳ توسط دکتر Piet Vander Aarرئیس انستیتو تغذیه حیوانی DeSchothorst هلند در کنفرانس علوم تغذیه دانشگاه ناتینگهام انگلستان ارائه شد. وی سخنرانی خود را با یادآوری اینکه نشاسته ، به طور معمول تامین کننده ۵۰ الی ۷۰ درصد جیره های غذایی طیور گوشتی می باشد، آغاز نمود و سپس بیان نمود که بیشتر متخصصان تغذیه فرض می کنند ،نشاسته موجود در مواد غذایی در تغذیه جوجه های گوشتی بطورتقریبا کامل یا کامل در داخل روده کوچک هضم می شود.اما او اظهار داشت این فرض همیشه صحیح نمی باشد و هضم نشاسته بویژه در طیور جوان،اغلب کمتر از ۱۰۰ درصد اتفاق می افتد. یکی از دلایل این پیامد را می توان بوجود تفاوتهای عمده بین مواد خام حاوی انواع مختلفی از نشاسته مرتبط دانست. بهر حال بنظر می رسد یکی از فاکتورهای ایجاد کننده تفاوت در عملکرد رشدطیور منابع مختلف تامین کننده نشاسته و همجنین اختلافات موجود در فرایند هضم این ماده مغذی باشد.پس به این دلیل در هنگام فرمولاسیون جیره باید مقدار انرژی تامین شده به وسیله تک تک اجزاء تشکیل دهنده مواد غذایی ، مدنظر قرار گرفته شود.
تنوع نشاسته در منابع حاوی نشاسته:
بطور کلی تفاوتهای مشاهده شده در انواع نشاسته به اندازه دانه های آنها مربوط میشود بعنوان مثال انواع نشاسته ممکن است از نظر نوع آمیلوز و همچنین طول زنجیره آمیلوپکتین متفاوت باشند . دکتر Vander Aar در ادامه افزود مدارک مبتنی برمقالات منتشر شده در ده سال اخیر ثابت کرده است که از عوامل دیگری که برروی عملکرد رشد طیور و همچنین بر هضم نشاسته موثر می باشد، مدت زمانی توقف مختلف نشاسته برای طی فرایند هضم در محل روده کوچک ، می باشد. چرا که بیشترین مقدار هضم نشاسته در این محل صورت می پذیرد.
بیشترین اطلاعات علمی موجود در رابطه با محل اصلی هضم نشاسته در جوجه های گوشتی از تحقیق انجام شده در انستیتو تغذیه حیوانی De Schahrost بدست آمده است.در این پروژه ۱۲ ماده خام در یک دوره طولانی مدت برروی جوجه های گوشتی ۲۸ روزه بر اساس تفاوتهای عمده در قابلیت هضم در ایلئوم(I leal) یا قابلیت هضم مدفوع با یکدیگر مقایسه شده اند. در طول ده سال اول انجام این پروژه قابلیت هضم در روده کوچک یا قابلیت هضم مدفوع در جوجه های گوشتی ۲۸ روزه هیچ تفاوت معنی داری را نشان نداد.
با وجود تنوع منابع تامین کننده نشاسته ، نشاسته های تامین شده از مواد غذایی مانند کاساوا ،ریشه کاساوا ،مقدار جزئی گندم و ذرت و یا ذرت زرد همه در قسمت میانی روده کوچک هضم شدند در حالی که بطور قابل توجهی هضم نشاسته تامین شده از لگومهایی مانند نخود و لوبیاها در نیمه دوم دستگاه گوارش(روده باریک) مشاهده گردید.
چه پیچیدگیهایی در نتیجه این پیامد ،در عملکرد رشدی حاصل ازجوجه های گوشتی قابل انتظار است؟
پس از طراحی یک آزمایش با فرمولاسیون و طراحی دو جیره غذایی با محتوای قابلیت هضم یکسان ولی با سرعتهای هضم متفاوت(سریع،کند) نشاسته ، برروی جوجه های گوشتی ۳۸ روزه جواب سوال فوق ارائه داده شد.
در این آزمایش جیره ای که منابع نشاسته آن از کاساوا و ذرت تامین شده بود و دارای نشاسته باسرعت هضم سریع بودند بامنابع حاوی نشاسته مانند سورگوم و نخود که سرعت هضم پایینی داشتند مقایسه شده بود.تنها در ۱۴ روز اول شروع ازمایبش گروه حاوی جیره غذائی با نشاسته با سرعت هضم کند،۲۵ گرم وزن بیشتری را از گروه حاوی جیره غذایی با نشاسته سریع الهضم داشتند همچنین در تیمارهای نشاسته با قابلیت هضم کند ضریب تبدیل خوراکی مصرفی بهتری از تیمار بعدی بود.در نهایت در پایان ۳۸ روزه آزمایش تفاوت در وزن زنده بین دو گروه آزمایشی، بطور معنی داری مشاهده گردید.
سرعت هضم کند نشاسته بهتر است:
ما نتیجه گرفتیم که نشاسته با قابلیت هضم آهسته بهتر است دکتر Vandar Aar گفت: بنظر می رسد هضم نشاسته در نیمه دوم روده کوچک تاثیرات مثبتی را داشته باشد.بررسی نتایج آزمایش عملکرد جوجه های گوشتی به سطوح مختلف نشاسته در سرعتهای هضم متفاوت نشان می دهد که ضریب تبدیل غذایی از یک منحنی سیگموئیدی تبعیت می کند.علاوه بر سطوح معین نشاسته، میزان سرعت پایین نشاسته در بروز اثرات مثبت مورد انتظار نیز دخالت دارد.اما پایین بودن سرعت هضم نشاسته از یک حد آستانه ای ،نه تنها در هضم نشاسته بهبودی حاصل نمی گردد بلکه باعث پیچیدگیهای در هضم نشاسته در ایلئوم میشود.
تاثیر فرآیند کردن غذا برروی سرعت هضم نشاسته
از پروژه ای که در انستیتو De Schothrest انجام شده می توان نتیجه گرفت منابع نشاسته ای پلت شده بیشترین تغییرات را برروی سرعت هضم نشاسته دارند و به دنبال آن عملکرد رشدی را در صورت استفاده از فرمولاسیون ویژه تغییر می دهند.در این آزمایش پلتهایی از نخود و ذرت یا کاساوا و گندم که تامین کننده نشاسته جیره های غذایی بودند.تهیه گردید.بعضی از پلتها تحت بخار آب قرا گرفتند و منبسط شدند
پلتهای تحت بخار در مقایسه با پلتهای حرارت داده نشده دارای بیشترین سرعت هضم نشاسته بودندبالاترین سرعت نشاسته مربوط به تیمار با اعمال حرارت بالا در کوتاهترین زمان بود.در مقایسه دیگری که بین تیمارهای حرارت ندیده صورت گرفت،جیره هایی که نشاسته آنها از ذرت و کاساوا تامین شده بود نسبت به گروههای دیگر تعییر جزئی در هضم غذا و عملکرد رشدی جوجه های گوشتی ایجاد کرده بودند.
دکتر vander Aar نتیجه گرفت اگر چه سرعت پایین تجزیه شدن نشاسته باعث بهبود در عملکرد و رشد جوجه های گوشتی می شود ولی این بهبودی شاید نتیجه عدم توجه به نحوه فرایند کردن اقلام خوراکی از دست برود بطورئیکه سرعت پایین هضم نشاسته نتیجه مورد انتظار را ندهد.بعنوان یک قانون کلی.روشهای فرایندهای کر دن تنها باعث افزایش تجریه پذیری نشاسته می شود ولی قادر به کاهش سرعت هضم نشاسته نمی باشد.
پیش بینی نتایج حاصل از فرایندهای کردن:
در حقیقت حالا امکان دارد پیش بینی کرد که آسیاب و پلت کردن با فشار بخار در سرعت هضم نشاسته موجود در منابع تامین کننده نشاسته جیره ها تاثیر دارد.در پروژه ای که در آزمایشگاه انستیتو De Schothrost بر روی قابلیت تجزیه پذیری نشاسته انجام شد و در کنفرانس ناتینگهام ارائه گردید گزارش گردید که نشاسته تامین شده از منابع مختلف در دو ساعت اول تغذیه شده اکثرا مورد تجزیه قرار می گیرد اما در مواردی که جیره مخلوطی از منابع تامین کننده نشاسته ای همانند سورگوم و گندم باشد،سرعت تجزیه پذیری آن آهسته می باشد و مخصوصا در سنین ۹ ال ۳۰ روزگی بیشترین تاثیر را بر بازده ضریب تبدیل غذایی خواهد داشت.
انسولین و سوالات پروتئین:
نهایتا علت اینکه سرعت تجزیه شدن چگونه برروی رشد جوجه های گوشتی تاثیرگذار می بشد به عنوان یک رویدا قابل پیش بینی می باشد بهر حال محققان هلندی پیشنهاد کردند که وقتی همه نشاسته در نیمه ابتدائی روده کوچک جوجه های گوشتی هضم شود، پاسخ به هورمون انسولین کوتاهتر خواهد بود در حالی که استفاده از جیره ای حاوی نشاسته با هضم انتهایی روده ای باعث دسترسی کامل جوجه به مواد مغذی هضم شده می شود و میزان جذب بیشتری صورت خواهد گرفت.
دکتر Vander Aar خاطر نشان کرد که سرعت پایین در تجزیه پذیری نشاسته می تواند یک مزیت قابل توجه بواسطه صرفه جویی در مصرف پروتئین داشته باشد.
در یک نظریه ارائه شده مکانیزم احتمالی هضم در انتهای روده کوچک براین مبناست که در این قسمت سلولهای دیواره روده کوچک قادر به ساختن مقدار بیشتری گلوگز می باشند در نتیجه این عمل دیگر نیازی به اکسیداسیون اسید آمینه برای تامین انرژی بیشتر نمی باشد.
در مطالعه مقالات به نظر می رسد که افزودن اسید امینه به جیره تنها در زمانی باعث بهبود در بازده مصرف خوراک خواهد گردید که نشاسته موجود در جیره سریعا قابل هضم باشد. بنابراین به خوبی می توان به این نتیجه کلی رسد که بازده مناسب در جذب پروتئین به طور قابل ملاحضه ای به وجود همزمان منابع نشاسته با سرعت هضم پایین بستگی دارد
و این پیامد به ویژه هنگام استفاده از جیره هایی با سطوح پایین اسید آمینه به طور قابل ملاحضه ای دیده می شود.
احتیاجات اسید امینه ای پایین تر نتایج آزمایشات مختلف نشان می دهد که در جیره های حاوی نشاسته باسرعت هضم پلیین ،نیازمندیهای اسیدامینهای جیره ای به میزان ۵ ال ۷ درصد کاهش می یابد.یکی دیگر از مزایای که بیان آن از عناوین ذکر شده در سخنرانی دکترVandar Aar فراموش گردید این بو د که در حال حاضر مرغداران پرورش دهنده جوجه های گوشتی تمایلی به استفاده از داروهای آنتی کوکسیدیوز را ندارند.برای اطلاع این مرغداران باید این نکته را بیان کرد که در جیره های خاوی نشاسته با سرعت هضم بالا ، سکوم جوجه ها جمعیت بالایی را ار میکروبهای راClostridi را از خود نشان داددر حالی که در جیره های حاوی نشاسته با سرعت هضم کند تعداد باکتریهای مضر کمتر می باشد که می توان نتیجه گرفت که جیره ای حاوی نشاسته با سرعت هضم کند باعث تغییر جمعیت میکروبی انتهای روده و متعاقبا باعث سلامتی دستگاه گوارش می گردد.

مرتضی گلسرخی فرزند جلال الاطبا در سال ۱۲۶۰ ش در تهران به دنیا آمد . چنانچه ، خود وی در مقدمه شماره ۱ مجله بیطاری و همچنین در مقدمه علاج الخیل می نویسد « این بنده گمنام که پس از تحصیل علم شریف طب انسانی نیز سالیان دراز در تحصیل علم بیطاری رنج فراوان برده و تجارب واقیه به دست آورده ام ، علاج الخیل بنابراین نامبرده پزشکی و دامپزشکی را به نوعی تحصیل کرده بود . بنابر گفته فرزندان آن مرحوم ، گلسرخی در مدرسه طب دارالفنون ، پزشکی را فرار گرفت و مدتی در بیمارستان سینا به کار جراحی پرداخت ، با دکتر لقمان الملک همکاری داشت و کارمند اداره صحیه بود . گلسرخی از خاندانی طبیب برخاسته و مطب خانوادگی ایشان در خیابان مولوی در کوچه موسوم به کوچه گلسرخی ها قرار داشت . معلوم نیست گلسرخی دامپزشکی را کجا فراگرفته بود . دکتر ایرج گلسرخی طب را در مدرسه دارالفنون به پایان می رساند و برای تکمیل آن همراه با چند از همشاگردان به خارج از کشور می رود . این تصور بیشتر قدرت می گیرد در همان سفر مقدمات دامپزشکی را نیز فراهم می کند و در سفر دیگر به مجارستان و روسیه آن را نیز تکمیل می نماید.

دکتر گلسرخی مترجم سروان «کاره » دامپزشک فرانسوی در مدرسه کشاورزی مظفری بود . چنانچه از قرائن بر می آید کاره حدود سال ۱۳۲۹ ایران را ترک گفته است . در مجموعه چنین به نظر می رسد که گلسرخی پس از به پایان رسانیدن مدرسه طب دارالفنون در اداره صحیه (بهداری) و بیمارستان  سینا مشغول فعالیت شد. در آن زمان کاره فرانسوی به عنوان دامپزشک اصطبل سلطنتی و معلم مدرسه فلاحت مظفری مشغول به فعالیت بود . گلسرخی که طبیبی جوان بود و فرانسه را خوب می دانست به عنوان مترجم وی انتخاب شد . وی دامپزشکی را به طور عملی از کاره فرا گرفت . نامبرده مدتی در فرانسه و بعد برای ماموریت خرید اسب ها در مجارستان بود . احتمالا به توصیه کاره امتحانات یکی از مدارس دامپزشکی را در فرانسه یا مجارستان گذرانید و دامپزشک شناخته شد . دکتر برافروخته ، گلسرخی را تنها دامپزشک کشور ایران در سال ۱۳۰۶ می داند . به هر حال آنچه که به نظر می رسد ، گلسرخی پس از چند سال که در پزشکی کار کرد ، دیگر به دامپزشکی می پرداخت  . وی از طرف بلدیه(شهرداری) مسئول اداره صحیه قصابخانه(اداره بهداشت کشتارگاه) شد و اولین بازرس دامپزشکی کشتارگاه در ایران است .

از سال ۱۲۹۳ ق به بعد معلم جراحی و علم الامراض مدرسه بیطاری ژاندارمری بود . در سال ۱۳۰۵ پس از اعزام دکتر حامدی به فرانسه مسئولیت اداره دفع آفات حیوانی را به عهده گرفت و تا سال ۱۳۰۹ به این کار ادامه داد . وی از ابتدای تاسیس مدرسه عالی فلاحت ، استاد آنجا بود و در سال ۱۳۰۹ و همچنین ۱۳۱۳ به ریاست این مدرسه و دانشکده کشاورزی انتخاب شد . هم او نخستین مجله دامپزشکی ایران را منتشر کرد و از سال ۱۳۱۰ الی ۱۳۱۷ مدیر مجله فلاحت بود .

گلسرخی در تاسیس دانشکده دامپزشکی تاثیر بسزایی داشت و از همان ابتدا به تدریس در دانشکده دامپزشکی کرج مشغول بود و در اولین جلسه شورای دانشکده در سال ۱۳۱۷ نام او مندرج است . گلسرخی از سال ۱۳۱۶ تا پایان عمر ریاست اداره انتشارات و تبلیغات وزارت کشاورزی را بر عهده داشت و در سال ۱۳۲۴ به مرض سرطان درگذشت .

از آثار گلسرخی :علاج الطیر ، علاج الخیل ، نظارت لحوم(امتحان گوشت) ، حفظ الصحه و تربیت سگان به جای مانده است . از تالیفات دیگر او دو جلد کتاب فلاحت و حفظ الصحه زنان و دختران را می توان ذکر کرد.

دکتر مرتضی گلسرخی را نیز می توان از بنیان گذاران اصلی دامپزشکی ایران محسوب داشت .